नेपाली व्याकरण तथा शुद्ध हिज्जेका प्रमुख नियमहरू
नेपाली भाषालाई मानक र शुद्ध रूपमा लेख्न नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान तथा भाषा आयोगद्वारा स्वीकृत नियमहरू पालना गर्नुपर्छ। यस उपकरणले निम्न चार प्रमुख पक्षहरूमा केन्द्रित भई वाक्य तथा शब्दहरूको शुद्धिकरण गर्दछ:
१. ह्रस्व-दीर्घ सम्बन्धी आधारभूत नियमहरू (Hraswa-Dirgha Rules)
- शब्दको सुरु (आदि) मा: प्रायः तद्भव र झर्रा शब्दहरूको आदिमा ह्रस्व हुन्छ (जस्तै: दिन, भोलि, मुटु, दुध)। संस्कृतका तत्सम शब्दहरूमा मूल अनुसार दीर्घ पनि हुन्छ (जस्तै: पूजा, सूर्य, कीर्ति, ईश्वर)।
- शब्दको बीच (मध्य) मा: मध्यमा प्रायः ह्रस्व हुन्छ (जस्तै: कठिन, महिना, उज्यालो, गरिब)। प्रत्यय लागेका शब्दमा नियमअनुसार दीर्घ हुन्छ (जस्तै: केन्द्रीय, स्थानीय, जातीय)।
- शब्दको अन्त्य (अन्त्य) मा:
- स्त्रीलिङ्गी शब्दहरू दीर्घ हुन्छन् (जस्तै: नानी, छोरी, बुहारी, दिदी, पोथी)।
- भाषा, जात, थर र पेशा जनाउने शब्द दीर्घ हुन्छन् (जस्तै: नेपाली, मैथिली, अधिकारी, विद्यार्थी, वकिल)।
- तत्सम शब्दका अन्त्यमा प्रायः ह्रस्व हुन्छ (जस्तै: कवि, मति, शान्ति, शक्ति, प्रकृति, उन्नति)।
२. पदयोग र पदवियोग सम्बन्धी नियम (Padayoga & Padaviyoga Rules)
- विभक्ति चिन्ह जोड्ने (पदयोग): नाम वा सर्वनामसँग जोडिने विभक्तिहरू (ले, लाई, बाट, देखि, को/का/की, मा) सधैँ शब्दसँगै टाँसेर लेख्नुपर्छ (जस्तै:
राम ले❌ ->रामले✔️,घर मा❌ ->घरमा✔️)। - नामयोगी जोड्ने (पदयोग): नाम वा सर्वनामपछि आउने नामयोगीहरू (माथि, मुनि, भित्र, बाहिर, अगाडि, अनुसार, भरि, सम्बन्धी) अघिल्लो शब्दसँग जोडेर लेख्नुपर्छ (जस्तै:
टेबल माथि❌ ->टेबलमाथि✔️,नियम अनुसार❌ ->नियमअनुसार✔️)। - संयुक्त क्रियापद (पदवियोग/पदयोग): एकाक्षरी र प्रत्यययुक्त क्रियापदहरू जोडेर लेखिन्छ (जस्तै:
गर्नु पर्छ❌ ->गर्नुपर्छ✔️,पढ् दै❌ ->पढ्दै✔️)।
३. कर्ता र क्रियापदको सङ्गति (Subject-Verb & Honorific Agreement)
| कर्ता (Subject) | अशुद्ध रूप (Incorrect) | शुद्ध रूप (Corrected) | व्याकरणिक नियम |
|---|---|---|---|
| म (प्रथम पुरुष एकवचन) | म जान्छ / म गयो | म जान्छु / म गएँ | प्रथम पुरुष एकवचन क्रियापद 'छु/एँ' |
| हामी (प्रथम पुरुष बहुवचन) | हामी जान्छु / हामी गर्छ | हामी जान्छौँ / हामी गर्छौँ | प्रथम पुरुष बहुवचन क्रियापद 'छौँ/औँ' |
| तपाईं / हजुर / उहाँ (उच्च आदर) | तपाईं जान्छ / उहाँ आयो | तपाईं जानुहुन्छ / उहाँ आउनुभयो | उच्च आदरार्थी क्रियापद 'नुहुन्छ/नुभयो' |
| तिमी (मध्यम आदर) | तिमी जान्छ / तिमी गर्छ | तिमी जान्छौ / तिमी गर्छौ | मध्यम आदरार्थी क्रियापद 'छौ/यौ' |
| उनीहरू (तृतीय पुरुष बहुवचन) | उनीहरू जान्छ / उनीहरू गयो | उनीहरू जान्छन् / उनीहरू गए | बहुवचन क्रियापद 'छन्/ए' |
४. विराम चिन्ह तथा डण्डाको प्रयोग (Nepali Punctuation & Danda)
नेपाली वाक्यको अन्त्यमा अङ्ग्रेजी फुलस्टप (.) को सट्टा पूर्णविराम डण्डा (।) प्रयोग गर्नुपर्छ। साथै प्रश्नवाचक (?) र विस्मयादिबोधक (!) चिन्हहरू शब्दसँग जोडेर राख्नुपर्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू (Frequently Asked Questions)
What is Nepali Byakaran Check (नेपाली व्याकरण परीक्षक)?
Nepali Byakaran Check is a real-time, comprehensive grammar, spelling, and orthography checker for Nepali Devanagari text. It checks and corrects Hraswa-Dirgha (ह्रस्व-दीर्घ) vowel lengths, Padayoga and Padaviyoga (पदयोग र पदवियोग), Subject-Verb agreement (कर्ता-क्रिया सङ्गति), honorifics (आदर), and punctuation (विराम चिन्ह) according to official standard Nepali grammar rules.
How does Hraswa-Dirgha (ह्रस्व-दीर्घ) correction work?
The tool checks vowel lengths (इ/ई, उ/ऊ) in word-initial, medial, and final positions based on standard morphological rules. For instance, it corrects 'पानि' -> 'पानी', 'नेपालि' -> 'नेपाली', 'विद्यार्थि' -> 'विद्यार्थी', 'सहिद' -> 'सहिद', 'स्थानिय' -> 'स्थानीय', and 'कठिन' -> 'कठिन'.
How does the tool correct Subject-Verb Agreement (कर्ता र क्रियापदको सङ्गति)?
It matches grammatical Person (पुरुष), Number (वचन), Gender (लिङ्ग), and Honorific levels (आदर). E.g., 'म जान्छ' is corrected to 'म जान्छु', 'हामी जान्छ' to 'हामी जान्छौँ', 'तपाईं जान्छ' to 'तपाईं जानुहुन्छ', 'सीता पढ्छ' to 'सीता पढ्छिन्', and 'बुबा आयो' to 'बुबा आउनुभयो'.
What are Padayoga and Padaviyoga (पदयोग र पदवियोग) rules?
Padayoga is the rule of joining grammatical elements (such as case vibhaktis 'ले, लाई, बाट, मा', namayogi 'माथि, मुनि, बाहेक, भरि', and compound suffixes 'पढ्दै, गर्नुपर्छ') to the root word. The tool automatically connects separated affixes (e.g. 'राम ले' -> 'रामले', 'घर मा' -> 'घरमा', 'गर्नु पर्छ' -> 'गर्नुपर्छ').
Is this Nepali Byakaran & Spell Checker free and unlimited?
Yes. The tool is 100% free with no character or word limits. You can check short sentences, full essays, official government documents, and articles instantly with zero server lag.
Is my text private and secure?
Yes. All grammar and spelling analysis executes client-side directly in your web browser. No text is sent to our servers, logged, or shared.